गाइने बन्ने लक्ष

मान्छेका लक्षहरू के के हुन्छन् होला ? डाक्टर, पाइलट, इन्जिनियर, नर्स, नेता, वैज्ञानिक, पत्रकार, प्राध्यापक …… । लेख्दै जाने हो भने यो सूची कतिसम्म लम्बिदो हो थाहा छैन । किनकि प्रत्येक मान्छेका अा अाफ्नै फरकफरक लक्षहरू हुन्छन् । यी त सबैले सुनेका बुनेका लक्षहरु होलान् ।

स्कूल पढ्दा ‘मेरो जीवनको लक्ष’ भन्ने विषयमा हरेक विद्यार्थीले कुनै कक्षामा निबन्ध लेख्नै पर्थ्यो । अहिले पनि पर्छ होला ।

मैले पनि ‘मेरो जीवनको लक्ष’ भन्ने विषयमा अवश्य पनि निबन्ध लेखें “हुँला” । याद छैन त्यो निबन्धमा मैले मेरो लक्ष के लेखेँ भनेर । तर यो चाहिँ याद छ कि मैले मेरो लक्षमा डाक्टर चाहिँ कहिले पनि लेखिनँ । डाक्टर पेशालाई अपमान गरेको नठानियोस,  प्रत्येक पेशाप्रति मेरो उत्तिकै सम्मान छ । डाक्टर बन्ने लक्ष नलिनुमा मेरा आफ्नै कारणहरु छन् । तर फेरि लक्ष के चाहिँ थियो त भन्ने कुरो चाहिँ मलाई अहिले पनि याद छैन ।

धेरैलाई जस्तै  लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको जीवनी पढ्दा मलाई पनि साहित्यकार बनूँ कि जस्तो लाग्थ्यो । अरनिकोको जीवनी पढ्दा कलाकार बनूँ कि जस्तो लाग्थ्यो । नेल्सन् मण्डेला,  अब्राहम लिंकनको जीवनी पढ्दा प्रधानमन्त्री /राष्ट्रपति बनूँ कि जस्तो पनि लाग्थ्यो ।  राइट दाजुभाई, न्युटनको जीवनी पढ्दा वैज्ञानिक बनूँ कि जस्तो पनि लाग्थ्यो ।

राम्रो शिक्षक बनूँ कि जस्तो लाग्न त कसैको जीवनी पढ्नु पर्दैनथ्यो । कुनै एउटा जाती शिक्षकले पढाउँदै गर्दा अर्को छुच्चो शिक्षकलाई सम्झिए पुग्थ्यो । फ्लोरेन्स नाइटिंगेलको जीवनी पढेर नर्स बनूँ कि जस्तो चाहि लागेन । नर्स बन्ने त केटिले हो भन्ने मात्र थाहा थियो ।

बच्चा बेलामा माथिको जस्तो, लक्षहरु बदलिनु त सामान्य नै होला । ती बाहेक, अरु धेरै थोक बनूँ कि जस्तो पनि लाग्यो होला । सबै अहिले याद छैन ।

तर जिन्दगीमा एक पटक एउटा यस्तो लक्ष पनि लिईयो – गाइने बन्ने । थाहा छैन यस्तो लक्ष अरुको पनि हुन्थ्यो कि हुदैनथ्यो ।

त्यतिबेला बीबीसी वर्ल्ड सर्भिस ट्रस्ट [अहिले बीबीसी मिडिया एक्सन ]को उत्पादनमा एउटा रेडियो नाटक शृंखला प्रशारण हुन्थ्यो – कथा मिठो सारंगीको, जसमा दिलु गन्धर्व नामको मुख्य पात्र सारंगी बजाउँदै गाउँगाउँ डुल्थ्यो । जता पुगे पनि उसको काम सारंगी बजाउंदै गीत गाउने, मान्छेहरुसंग रमाइलो गर्ने हुन्थ्यो । मान्छेहरु पनि गीत सुनेर खुशी हुन्थे, खुब रमाउँथे । दिनेहरुले उसलाई पैसा, खानेकुरा दिन्थे । अनि कसैले आफ्नै घरमा बस्न आग्रह गर्थे । बास बसेको घरमा दुःख सुखका कुराहरु पनि गर्थे । कति रमाइलो जिन्दगी; गीत गाउँदै सारंगीको मिठो धून बजायो, नयाँ नयाँ ठाउमा घुम्यो, नयाँ नयाँ मान्छेहरुसँग चिनजान, कुराकानी गर्यो, तिनीहरुले नै जे दिन्छन त्यहि खायो, चिन्दै नचिनेको मान्छेको घरमा गएर बास माग्यो , एकछिन गफगाफ गरेपछि चिनजान पनि भैहाल्ने, अनि दुःख सुखका कुरा पनि हुने । भोलिपल्ट उठ्यो, त्यसैगरी हिँड्यो, कहिल्यै नटुंगिने यात्रा …..  । आज यहाँ पुग्नै पर्छ भन्ने बाध्यता पनि छैन । सारंगी बजाउँदै हिँड्यो, जहाँ पुगीन्छ त्यतै बास माग्यो, बस्यो । मान्छे मिजासिला नै रै’छन भने दु:ख सुख का कुरा गर्यो, नभए सुतिदियो । अनि अर्को दिन बिहानै उठ्यो, आफ्नो बाटो लाग्यो ।।

कतै पुग्नै पर्छ भन्ने बाध्यता नहुनु, जता मन लाग्यो उतै जाने स्वतन्त्रता, नयाँ ठाउँ र नयाँ मान्छे सँग परिचय गर्न पाइनु सँगसँगै, मलाई गाइने बन्न मन लगाउने अर्को कुरा थियो – सारंगीको धून । दिलुले सारंगी बजाउँदा कस्तो कस्तो [रमाइलो/आनन्दको] अनुभूति हुन्थ्यो कि, त्यो अनुभूतिलार्इ कसरि लेख्न मिल्छ नै थाह छैन । कार्यक्रम सुन्दै गर्दा, दिलुले जसरि सारंगी बजाउन जाने देखि त, म पनि एउटा सारंगी किनेर त्यसैगरी बजाउँदै अहिल्यै हिँडीहालुँ जस्तो लाग्थ्यो । अनि कार्यक्रममा पठाएको एउटा पत्रमा लेखिदिएको थिएँ – “दिलुको सारंगीको धून सुन्दा, अनि दैनिकी देख्दा त, मलाई पनि त्यसैगरी सारंगी बजाउंदै, डुल्दै हिडूँ हिडूँ जस्तो लाग्छ । तर न त मसंँग सारंगी नै छ, भए पनि न त मलाई बजाउनै आउँछ !! “  भनेर …. ।

तर गाइने बन्ने लक्ष पनि उही कलाकार, नेता, साहित्यकार, शिक्षक, वैज्ञानिक बन्ने लक्ष जस्तै भयो । नाटकशृंखला सकिएपछि गाइने बन्ने लक्ष पनि हरायो क्यारे । त्यसपछि अरु नै केहि बन्ने लक्ष सुरु भयो होला । यद्दपी सारंगी बजाउने रहर चाहिँ छँदैछ; गाइने बनेर डुल्दै हिड्ने लक्ष हराईसके पनि … !!!

Advertisements

Opportunistic Patriotism?

Are you #ProudToBeNepali? Are you a Nepali patriot? Probably you are.

No, no. Certainly, you are.

But, how do I believe that you are a true patriot?

Oh yes, there are certain means of verification nowadays to prove it.

Are you cycling these days? Do you use #ProudToBeNepali and #BackOffIndia hashtags with your facebook and twitter posts? Did you tweet and retweet #BackOffIndia some weeks ago? Did you #DonateOilToIndianEmbassy?

You might be doing or have done some or all of these things, right? If yes, then you are a great patriot.

But, my dear compatriots, do you think that the abovementioned activities are sufficient to prove that you are a patriot? What is the difference between your patriotism and that of those who cycle throughout their life? Do you think you are a patriot just because you organize and attend cycle rallies only when the nation is facing acute fuel shortage?

Those Pakistani, who helped trend #BackOffIndia worldwide in twitter, are they Nepali patriots? Certainly, not.  Then you are thinking you are a patriot just because you tweeted and retweeted #BackOffIndia?

I know you are #ProudToBeNepali. Yeah, me too. But do you know, each Indian is proud to be Indian, each Chinese is proud to be Chinese, each Pakistani is proud to be Pakistani, each Afghan is proud to be Afghan. Probably, each Syrian is proud to be Syrian. They are bound to flee just because of the heartless terrorists. Then what is the greatness in being #ProudToBeNepali?

I don’t mean to say it is wrong to ride a bicycle. I am not, in any way, trying to prove that you are not a patriot. It’s ok to ride a bicycle. It’s ok to tweet and retweet #BackOffIndia. It’s ok to #DonateOilToIndianEmbassy. It’s ok to be #ProudToBeNepali. But, these are not sufficient to make our country self-reliant and prosperous. They are Madheshi people who mostly use bicycles. What if they call you an ‘opportunist patriot’ who cycles only when there is fuel crisis. Yes, I agree, these all can create pressure to end the difficult situation for a short time. But none of these activities help to make the nation self-dependent in the long run.

What is the use of blaming the government for not providing employment opportunities leaving your own farmland fallow in the village? That will be true patriotism, for now, if you produce enough crops to suffice your family but not if you just earn enough money to buy what you need for your family.

As the adage goes, “Actions speak more than words.” It is time to ‘speak more than words’ and help to uplift the nation from this transition.

If you believe the abovementioned activities only are sufficient to show you as a true patriot, my question would be – “Had India not been imposing the blockade, how would you be proving yourself as a patriot?”

नमेटिने स्मृतिहरू

एकपटक वि पी राजमार्गमा घरधूरी सर्वेक्षण गर्न जाने अवसर मिलेको थियो । २०७२ सालको बैशाख महिनाको पहिलो हप्ता धुलिखेल देखि खुर्कोट सम्म राजमार्गको आसपासमा उक्त सर्वेक्षण को काम थियो । हुन त त्यस्तो घरधूरी सर्वेक्षणमा म पहिलो पटक जाँदै थिएँ, तर आफ्नो घर पनि त्यतै भएकोले खासै अप्ठ्यारो होला जस्तो पनि लागेन । अनि भेगीय नाता पनि लाउँदै खुलेरै कुराकानी गरियो ।

नयाँ नयाँ ठाउँमा डुल्दै घुम्दै हिंड्दा थरिथरिका मान्छेहरु भेटिनु  र थरिथरिका व्यवहारहरु भोग्नु सामान्य कुरा नै हो जुन मैले पनि भेटें, भोगें । तर ति  एउटा बुढाका कुरा र दुइटी साना बच्चिहरुको व्यवहार भने अहिलेसम्म बिर्सिन सकिएन ।

 


 

— २०७२ बैशाख ९ , भकुन्डेबेशी

बुद्द बच्चिहरु 

> नानीहरू के गरिरा’को ?

– खेलेको ।

> के खेलेको ?

– मूर्ती बनाको ।   [ उनीहरू माटो मुछेर खेल्दै थिए ]

Continue reading

बाँच्न गाह्रो कि मर्न ??

बाँचियाे ।

        थाहा छैन मर्दाकाे अनुभव कस्ताे हुन्छ, तर बाँचिरहँदा यस्ताे लाग्न थाल्याे मर्न भन्दा बाँच्न पाे गाह्रो  हुन्छ क्यारे  !!!

२०७२ बैशाख १२,    काठमाडौं  ।
मध्यान्हमा भूकम्प गएपछि घरभित्रै बस्ने अवस्थानै रहेन । अाफू बाँचेपछि कहाँ के के भयाेे भनेर हेर्नै पर्याे ।  डुल्न हिँडियाे । सबै हतास । सबै चिन्तित । सबै डराएका । मन स्थिर रहने त कु्रै भएन ।

दिन त जसाेतसाे कट्याे । चिन्ता तब बढ्न थाल्याे जब साँझ पर्न थाल्याे – तर पराकम्पनहरू राेकिएनन् । हरे, जुन घर सुरक्षित रहनका लागि बनाइएका थिए, त्यहीँ भित्र पस्न कत्राे डर । ढाेकाबाट भित्र पस्याे कि घर हल्लिन थालिहाल्थ्याे ।

घरभित्र सुत्न कसैगरि सुरक्षित भएन । के थाहा कतिबेला कत्राे भूकम्प अाउने हाे, अनि घर भत्काउने हाे र सुतिरहेकै ठाउँमा घरले थिचेर मार्ने हाे ?

अोढ्ने अाेछ्याउने बाेकेर सुरक्षित, खुल्ला ठाउँकाे खाेजिमा हिँडियाे । काठमाडाैँमा खुला ठाउँ भनेकाे उहि सडक न हाे । वरिपरिकाे कुनै पनि घर भत्किएर यहाँसम्म अाइपुग्दैन भन्ने भएपछि बीच सडकमा अाेछ्यान…. ।

तर त्याे सडककाे बास पनि धेरै घण्टा टिकेन । राती एक बज्न लाग्दै गर्दा पानी पर्न लाग्याे ।

अरे यार प्रकृति कति क्रुर हाे क्या । भूकम्प, अनि सँगै वर्षा पनि ? घर बाहिर बस भन्न खाेजेकाे कि भित्र ? अनि अघि हल्लाएर भत्काएका घरका मानिसलार्इ चाहिँ कता जाअाे भन्न खाेजेकाे ? कम्तीमा यति त बाेलिदिए हुने नि ।

भाेलिपल्ट ।

काठमाडाैँमा बसिरहनु उचित थिएन । न बिजुलीकाे भर, न पानीकाे । गाउँमा भए कम्तीमा पानीकाे त चिन्ता हुँदैन । न त सडककाे बीचमा, त्याे पनि ठेलमठेल गरेर सुत्नु नै पर्छ  । सानाेतीनाे एक झर पानी त एउटा ठूलाे रूखैमूनी अाेत लागे पनि टर्छ ।

घरतर्पफकाे यात्रा । ट्रकमा । पछाडि ।

अघिसम्म स-साना पराकम्पनहरू अाइरहेका थिए । ट्रकमा चढेपछि थाहा हुन छाेड्याे । शकुसल घर पुग्ने अाशा ।

भत्किनु अगाडी

SWEET HOME !!!

यात्रु झर्न ट्रक राेकेकाे समयमा अर्काे ठूलाे भूकम्प गयाे । ट्रकमाथि बसेर पनि भूकम्पकाे अनुभव लिइयाे । अनि डाँडामाथिबाट पहिराे खस्याे । धन्न बाटाेसम्म अाइपुगेन।

हत्तेरिका । भूकम्प – गाडी राेकेको समयमा अायो, अनि पहिराे पनि  –  बाटोसम्म नअाइपुग्ने ठाउँमा परेछ । र फेरी बाँचियाे । बाँच्न त बाँचियाे, तर अाज चाहीँ गाउँकाे घर पनि पक्का भत्कियाे ।

………………………………………………………………………………….

करिब एक घण्टाको यात्रा अझै बाँकी छ ।

बेलुका ।

भत्केको घर अगाडी हजुरबा- हजुरआमा

भत्केको घर अगाडी हजुरबा- हजुरआमा

दिउँसाेकाे अड्कल मिल्याे । घर भत्कियाे । गाउँभरीकाे एउटा घर बाहेक अरू सबै क्षतबिक्षत । अधिकांश पूरै ढलेका । अनि बाँकी केहि नढलेका चाहिँ  — अलि जाेडले हावा लागे ढल्ने खालका ।

खाना खाने ठाउँ एउटै, सुत्ने ठाउँ एउटै : गाउँभरिकाे । सुत्नकाे लागि भनेर, ढलेकाे घरकाे जस्ता उठाएर छानो हालीएको टहराे बनिसकेकाे थियो —  बारीकाे पाटोमा । सानाेतिनो पानी त छेक्थ्याे । हावा पनि लाग्याे भने बाछिटाले भिजाउँथ्याे । ठूलै पानी परे त भल नै पसिहाल्थ्यो ।

   अर्को दिन बिहान ।

उत्खनन् सुचारू गर्नु छ । कताबाट  के निकाल्ने,  कहाँनेरबाट सुरू गर्ने केहि टुङ्गाे छैन । एउटाको त  छानाे पनि ढुङ्गाकाे थियाे । गाह्रोकाे ढुङ्गामाटाे त भयाे भयाे, त्याे माथि छानाेकाे ढुङ्गा पनि । हत्तेरिका !!  जस्ताकाे, खरकाे छानाे भएकाे भए पनि त कति सजिलाे हुन्थ्याे पन्छाउन पनि !

भत्किएकाे घरकाे थुप्राेबाट अलिअलि लुगाकपडा निस्के । सबै धुलाम्मे । टकटक्याउँदै राखियाे । पानीबाट जाेगीन एउटा पाल टाँगीएको थियाे,  हाे त्यसकै मुनी ।।

गर्मी माैसम । काम गरिरहँदा खपिनसक्नु हुन्थ्याे । प्रकृतिलार्इ दया जागेछ कि ? एकछिनमा सिमसिम पानी पर्न थाल्याे ।

यतिमात्रै परे त ठीकै हाे, शित्तल हुन्छ ।

सोचेजस्ताे किन हुन्थ्याे र ? केहिबेरमा पानी दर्किन थाल्याे । त्यो एउटा पाल मुनी के – के पाे अाेत लाग्नु । अाफू, लुगाकपडा, अलिअलि भएकाे अन्न । अनि गार्इबस्तु नि !!

     बाँच्दाकाे पीडा अनुभव भयाे एकपटक ।

पानीमा भिजीरहेका गार्इवस्तु एकाेहोराे कराइरहन्छन् दिक्क लाग्नेगरी । अनि पानी पर्दाकाे एकनासकाे अावाज । सबैजना माैन । छेउछेउका लुगा, मान्छे, सबै भिज्छन् । अँगेनाेमा बलिरहेकाे अागाे भुस्कुट हुन्छ पानी परेर । केहिबेरमा पालमाथि जम्मा भएकाे पानी पनि चुहिन थाल्छ । हजुरबाले दुहुनुभएकाे एक मानो जति दुध भएकाे बाल्टी, हेर्दाहेर्दै पानीले भरिन्छ  र त्याे पनि पाेखिन थाल्छ । निकाल्न नभ्याइएका सबै चिज त्यही भग्नावशेष भित्र भिज्छन् । अझ हिलाम्मे हुन्छन् । त्यस्ताे हिलाेबाट अब तिनलार्इ निकाल्न कम्ता सकस हुनेछैन । अनि फेरी अागाे बाल्न न त अाेभाना दाउरा नै बाँकी छन् । थाहा छैन पानीकाे मुड के छ — एकछिनमा रोकिने हाे वा दिनभरी यसैगरी परिरहने हाे । परिरह्याे भने खाना कसरी, कहाँ पकाउने पनि टुङ्गाे छैन । बेलाबेला जाेडले हावा चल्छ, अनि त्यही पाल पनि उडाउँला जस्ताे गर्छ । टहराे मुनीकाे अाेछ्यान पनि सबै भिज्याे हाेला । बेलुका सुत्ने पाे कसरी हाे ? अाफ्नाे हालत त यस्ताे छ भने, स-साना बालबालीका अनि विरामीहरूले के गर्दै हाेलान् ? साेच्न पनि मन लाग्दैन । साेच्न थाल्याे भने अाफ्नै मन थप भत्किने बाहेक अरू केही पनि त हुँदैन ।

सबैकाे अनुहार चिन्तित देखेरै हाेला, हजुरबाकै बाेली फुट्छ – “अा, के चिन्ता गर्छाै ? दैवलार्इ के – के गर्नु पर्या छ, त्याे भएरै छाड्छ । चिन्ता गरेर केहि टर्ने हाेइन ।”

र्इश्वर प्रतिकाे विश्वासले मान्छेकाे अात्मबलचाहीँ दर्हाे बनाउँदाेरहेछ सायद । हजुरबाकाे जस्तै । थाहा छैन हजुरबाले दिनहुँ पूजा गर्ने देउताका मूर्ती र तस्विर कता पुरीएका छन्, तर तिनै देउताप्रतिकाे हजुरबाकाे विश्वास  कत्ति  पनि घटेकाे छैन । एकछिन  पछी  ती  देउताहरुको  पनि  उद्दार  गर्नुपर्ने छ  ।

धन्न केहि बेरमा पानी राेकिन्छ । अनि सबै अा अाफ्नाे काममा । दैनिकी यसैगरी चल्छ — बिहान उठ, भग्नावशेष खाेस्रिन थाल ।खाना खाउ, फेरी खाेस्रिन थाल । दिउँसाे खाजा खाउ, फेरी त्यही गर । भाेलिपल्ट पनि त्यही…. । नसकिएसम्म….. ।

SWEETER HOME ;(

    SWEETER HOME    😢

घर त फेरि बन्छ, बन्छ । तर जिन्दगी ??  हरे !! एकदिन फेरि भूकम्प अाएर त्याे घर भत्किन सक्छ । फेरी संयाेगले बाँचिन पनि सक्छ, मरिन पनि सक्छ । बाँचियाे भने…… ? ठीकै  “हाेला “।  मरीयाे भने…….?  बाँच्नेहरूले – “कठैबरी मरेछ”  भन्नेछन् । रेडियाे, टि.भि. ले मृतककाे सङ्ख्यामा एक अङ्क बढाएर “यति जनाकाे मृत्यु भयाे” भन्नेछन् । बस्, जिन्दगी खत्तम !!

यस्ताे सम्झिएर बाँच्नु र पहिलानै मरिसक्नुमा कुन चाहीँ सजिलाे हाेला कुन्नी ???

तर, एउटा कुरा भनूँ ? मलार्इ मृत्युसँग डर लाग्न छाेड्याे । साँच्चै !! अब अलिकति डर लाग्ने भनेकाे मृत्यु भन्दा ठीक अगाडीकाे पीडाकाे मात्र हाे  🙂  🙂 ।।

[ याे अति दिक्दारीकाे अवस्थामा लेखिएकाे वास्तविकता हाे । निराशावादिता वा नकारात्मकताकाे रूपमा नलिर्इयाेस्  ]

दामन

@daman

@daman

परेलीमै बसेछौ नि, लुकामारी खेल्दाखेल्दै..

मुटुभित्रै पसेछौ नि, लुकामारी खेल्दाखेल्दै..

सिरेटो र हुस्सु मात्रै बोके पनि प्रिय “दामन”

मायाजालमा फसेछौ नि,लुकामारी खेल्दाखेल्दै..